Bà Maria Montessori từng viết:
“Không phải bỏ mặc trẻ muốn làm gì thì làm, mà là chuẩn bị một môi trường để trẻ được hành động một cách tự do.”
Khái niệm “tự do” là trung tâm trong triết lý của Montessori. Bà tin rằng mỗi đứa trẻ đều mang trong mình bản thiết kế phát triển cá nhân – một kế hoạch nội tại sẽ dần hé mở khi trẻ được tự do chọn lựa những hoạt động phù hợp với nhu cầu phát triển. Tuy nhiên, “tự do” ở đây không đồng nghĩa với làm mọi điều mình muốn.
Trong giáo dục Montessori, tự do trong khuôn khổ chính là nền tảng. Trẻ chỉ thực sự có tự do khi đã nội tâm hóa các quy tắc của lớp học. Những quy tắc này không tùy tiện; chúng được thiết kế để bảo vệ môi trường học tập, sự tôn trọng đối với giáo cụ, và an toàn của cả cộng đồng lớp. Montessori từng nói:
“Một khi bạn nắm rõ các quy tắc, bạn sẽ được tự do.”
Khi trẻ còn đang học cách đưa ra lựa chọn phù hợp, giáo viên đưa ra những giới hạn rõ ràng, thường là hai lựa chọn có mục đích:
“Con có thể chọn khối đỏ hoặc khối số. Con muốn làm việc với cái nào?”
Nếu trẻ chưa thể chọn, giáo viên sẽ nhẹ nhàng nói: “Cô sẽ chọn giúp con.”
Cách làm này giống như một “chiếc hộp”: bên trong đó, trẻ được tự do di chuyển, nhưng chính cấu trúc của chiếc hộp mang lại sự an toàn, định hướng và rõ ràng.
Một nhà tâm lý học từng nói với tôi: “Trẻ cần những bức tường giới hạn để hiểu được ranh giới của mình. Chúng không thực sự thấy an toàn khi người lớn luôn nói ‘đồng ý’. Trẻ cần những giới hạn, cần nghe chữ ‘KHÔNG’. Khi có những giới hạn rõ ràng, trẻ sẽ tự tin và phát triển khỏe mạnh hơn.”
Phương pháp này không chỉ áp dụng với hoạt động học tập, mà còn trong ranh giới xã hội và thể chất. Ví dụ: nếu trẻ làm phiền bạn khác, giáo viên có thể nhẹ nhàng nói:
“Con có thể di chuyển sang chỗ này, hoặc cô sẽ giúp con di chuyển, để bạn kia có thể tập trung làm việc.”
Montessori không xóa bỏ giới hạn. Ngược lại, Montessori mang đến những ranh giới rõ ràng và nhất quán để trẻ có thể phát triển bản thân một cách tốt đẹp nhất.
Tự do trong môi trường Montessori không phải là sự vắng mặt của định hướng, mà là sự trao quyền lựa chọn có suy nghĩ, được nâng đỡ bởi cấu trúc, niềm tin và sự đồng hành.
— Chuyển ngữ từ Charlotte Poussin, Montessori Explained to Parents
